Bratislava notitie 2 - Geschiedenis van de Neerlandistiek in de Univerzita Komenského v Bratislave


Sinds 1997 heeft onze afdeling Keerbergen van de Orde van den Prince een samenwerkingsverband met de afdeling Neerlandistiek van de Comenius Universiteit te Bratislava. Eind mei 2019 organiseren onze vrienden in Bratislava een belangrijk regionaal colloquium ‘Neerlandicum’ (zie reeds in een vroeger blogbericht). Het wil ‘Bruggen Slaan’ door collega’s uit de Lage Landen samen te brengen met Neerlandici vanuit heel Centraal Europa om ideeën uit te wisselen over taal, literatuur, didactiek, vertalen en tolken. (We zullen in een latere bijdrage het programma uitgebreid toelichten).

In de aanloop naar dit congres willen we u in enkele ‘Bratislava Notities’ wat achtergrond geven. Deze tweede notitie peilt naar de oorsprong van de opleiding Neerlandisitiek in de Univerzita Komenského v Bratislave.

De persoon die het meest heeft betekend voor het begin van de aandacht voor de Nederlandstalige cultuur in het Slowaaks was Júlia Májeková (1919–1991). Zij kreeg de kans om na de oorlog haar opleiding Germanistiek aan te vullen in het Nederlandse Leiden. Zij werd de enige competente vertaalster uit het Nederlands in het Slowaaks (Multatuli, Timmermans, Vestdijk, Mulisch, Claus…) en redactrice van een gerenommeerd uitgevershuis. Zij kreeg de hoogste Slowaakse onderscheiding voor vertalers en de prestigieuze Martinus Nijhoffprijs voor Vertalingen (1978) van het Prins Bernhardfonds.

Na de fluwelen revolutie van 1989 en het ontstaan van de onafhankelijke Slowaakse republiek was er niemand om te vertalen, te tolken, te onderwijzen. Jana Rakšányiová – later afdelingshoofd en de hele periode die we hier overschouwen werkzaam in de afdeling – vertaalde aan de Filosofische Faculteit uit de Scandinavische talen en het Duits, was voorzitter van het Genootschap van Slowaakse vertalers en zag de leemte op een moment van groei van economische betrekkingen tussen de Lage Landen en Slowakije met de toestroom van Nederlandse en Belgische firma’s. Wilken Engelbrecht, doctorandus in het voormalige Tsjecho-Slowakije, kwam in 1990 een facultatieve cursus Nederlands voor belangstellenden doceren en knoopte contact aan met de Nederlandse Taalunie . Dit leidde in de Leerstoel voor Germanistiek en Scandinavistiek van de Faculteit tot het uitwerken van een studieplan Nederlands met een kwalitatieve personeelsbezetting. De toenmalige leiding van de faculteit en de accreditatiecommissie keurden de plannen goed en in 1992 startte het lectoraat Nederlandse taal. In 1996 startte dan de eerste volledige masterstudie Neerlandistiek met de combinatie Vertaler-tolk met 17 studenten Engels – Nederlands en 16 studenten Duits – Nederlands.

De vakgroep bestond steeds uit 3, korte tijd zelfs 4 interne medewerkers: Prof. PhD. Jana Rakšányiová CSc. werd afdelingshoofd (tot 2018), prof. Mgr. Adam Bžoch, PhD. (1996 – 1998) doceerde literatuur, Dr. Jana Verstraeten (1999 – 2001) tolkoefeningen, en dan kwamen doc. Mgr. Marketa Škrlantová, PhD., (2001 – tot nu), Mgr. Lucia Brezániová (2009 – 2013), en tot vandaag Mgr. Lucia Matejková, PhD. en Mgr. Milan Potočár, PhD.

In 2001 vierde men de eerste 30 afgestudeerden in de neerlandistiek, in 2005 de eerste doctoranda Marketa Škrlantová-Štefková! Naast onderwijs was de afdeling ook steeds zeer actief op het gebied van taal en cultuur met, onder andere,de vele publicaties in de eigen reeks Studia Nederlandistica Universitatis Comenianae Bratislavensis, een Comenius Zomercursus in 2014 ( 40 studenten uit Centraal-Europa kwamen Nederlands studeren in Bratislava), het jaar van de Oranjecultuur rond het Slowaaks en Nederlands voorzitterschap in 2016 en ook in 2016, het jubileumfeest ter gelegenheid van het twintigjarig volwaardig bestaan van de afdeling, een evenement waarop de Afdeling Keerbergen ‘prominent’ aanwezig was.

Ook al waren er in die 20 officiële en 25 feitelijke jaren allicht wat slapeloze nachten en frustratie, ze verbleekten in de vaste wil iets te verwezenlijken. Er werd niet op kwantiteit maar op kwaliteit ingezet: op een individuele aanpak van de studenten en voldoende studiemateriaal. Elke student moest voldoende tijd krijgen tijdens seminaries en oefeningen. De afdeling bereidt de studenten namelijk niet uitsluitend voor als personen met een goede kennis van het Nederlands en in staat om in die taal en over die cultuur te communiceren. De ambitie is de taal aan te leren als een veelzijdig instrument van vertaling en vertolking, van interculturele en professionele communicatie.

Naast de eigen docenten werden ook lectoren-moedertaalsprekers door de faculteit verwelkomd. De eerste was ‘Wilken’ (nu prof. dr. Wilken Engelbrecht, PhD.) die als doctorandus in het voormalige Tsjecho-Slowakije van 1991 tot 1994 wekelijks naar Bratislava kwam. De functie van lector werd daarna overgenomen door Abram Muller, een Nederlander die in Bratislava woonde. In september 1996 trad Paul van den Heuvel aan, waarmee de studie neerlandistiek op volle kracht begon te werken. Dat gebeurde met de hulp van de Nederlandse Taalunie en andere organisaties zoals de Orde van den Prince, het Prins Bernhardfonds, de ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden, later ook de Vlaamse Vertegenwoordiging in Midden-Europa. Zij informatiseerden, schonken apparatuur, rustten de bibliotheek uit en creëerden zo de materiële basis van een academische ruimte die mettertijd haar eigen atmosfeer kreeg en daarnaast ook een goede reputatie onder de vakgenoten, zoals bijv. de Lessius Hogeschool te Antwerpen of CETRA te Leuven. Zoals dit overal geldt, was het ook bij de eerste Slowaakse neerlandistiek nodig om persoonlijk enthousiasme te verbinden met hulp (vooral uit het buitenland) teneinde een intellectuele en materiële basis op te bouwen.

Tot 2006 bleef dit externe lectoraat een “Nederlandse hegemonie”, toen kwam de Belgische (Vlaamse) lectrice Hanna Gevaert (2006 -2009) gevolgd door, tot vandaag, Benjamin Bossaert. Ze drukten allemaal hun eigen stempel op de afdeling, niet alleen qua cultuur en taal maar ook door hun persoonlijke manier van werken. Voor velen was het een onvergetelijke ervaring. Hanna Gevaert: “De tijd in Bratislava, en bij uitbreiding Slowakije en Centraal-Europa vormt een periode in mijn leven waarin ik het ene avontuur na het andere beleefde, en op allerlei niveaus uitgedaagd en geïnspireerd werd. (…) Ik heb me in Bratislava ook door heel wat wijze mensen laten inspireren, en ik heb er vrienden gekregen, die sindsdien aan mijn zijde zijn blijven wandelen. De vakgroep Nederlands in de Gondovastraat was het prachtige decor waartegen mijn leven in Bratislava zich afspeelde”.

#Comenius #Bratislava

   Vlaams-Nederlands Genootschap voor Taal en Cultuur

© Prince Keerbergen 2017