Bratislava notitie 3 - Paul van den Heuvel


Sinds 1997 heeft onze afdeling Keerbergen van de Orde van den Prince een samenwerkingsverband met de afdeling Neerlandistiek van de Comenius Universiteit te Bratislava. Eind mei 2019 organiseren onze vrienden in Bratislava een belangrijk regionaal colloquium ‘Neerlandicum’ (zie reeds in een vroeger blogbericht). Het wil ‘Bruggen Slaan’ door collega’s uit de Lage Landen samen te brengen met Neerlandici vanuit heel Centraal Europa om ideeën uit te wisselen over taal, literatuur, didactiek, vertalen en tolken. (We zullen in een latere bijdrage het programma uitgebreid toelichten).

In de aanloop naar dit congres willen we u in enkele ‘Bratislava Notities’ wat achtergrond geven. Deze derde notitie vertelt over de persoon met wie de samenwerking startte, Paul van den Heuvel.

Keerbergen heeft reeds een lange en vruchtbare samenwerking met Neerlandistiek extra muros. Afdelingsgeheugen ‘archivaris’ Karel Schodts verwijst ons naar De Kroniek van 30 jaar OvdP – Afdeling Keerbergen. Daarin worden enkele geïsoleerde initiatieven vermeld, in 1977 met Grenoble en in 1978 met Lublin maar het is duidelijk dat een diepere samenwerking er pas komt eind jaren ’80 onder de stuwende kracht van Bert Bossuyt. Vanaf 1989 werkt de afdeling eerst samen met Aarrhus maar al spoedig daarna, vanaf midden jaren negentig en via Paul van den Heuvel, met Ljubljana en vanaf 1997 en tot vandaag met Bratislava. Paul van den Heuvel was gedurende jaren een drijvende kracht van de vakgroep Neerlandistiek in Bratislava. In Keerbergen kennen we hem als de gedreven bruggenbouwer met Bratislava. Maar wie was Paul eigenlijk?

Hij werd geboren in 1952 in ´s Hertogenbosch, studeerde moderne Nederlandse letterkunde en kunstgeschiedenis in Utrecht en legde ook zijn pedagogische bekwaamheidsbewijzen af als docent Nederlands. Paul van den Heuvel kende als geen ander de internationale neerlandistiek. Hij koos vanaf 1989 voor een verblijf als buitenlands lector Nederlands aan de Universiteit te Ljubljana (5 jaar), de Comenius Universiteit te Bratislava (5 jaar) en de Eötvös Loránd (ELTE) Universiteit in Boedapest (1 jaar).

Hij was al die jaren ook erg actief als interregionaal bemiddelaar: legde contacten met met Triëst, Bologna, Zagreb, Belgrado en slaagde erin vruchtbare contacten aan te knopen met de Nederlandse Taalunie, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Orde van den Prince en de ambassades van Nederland, België en de Vlaamse vertegenwoordiging. Deze Nederlands-Vlaams-Midden-Europese contacten zijn en blijven, dank zij hem, de hoeksteen van elke succesvolle afdeling Nederlands in de regio Centraal-Europa.

Na al die jaren extra muros keerde hij terug naar ´s Hertogenbosch en ging nog aan de slag aan het University College in Utrecht zij het met nog steeds regelmatige lessenreeksen in Wenen, Brno, Olomouc, Bratislava en Ljubljana. Hij overleed in 2015.

Hier volgt een hommage door drie collega’s-vrienden die ons Paul van den Heuvel beter leren kennen.

Paul in de herinnering van professor dr. Jana Rakšányiová, CSc.

Mijn eerste ontmoeting met Paul dateert van het jaar 1995, toen in Olomouc op een gezamenlijke regionale vergadering de vereniging Comenius opgericht hebben. Deze onopvallende man, klein van gestalte met zijn chocoladebruine ogen had net zijn missie in Ljubljana beëindigd en nam de uitnodiging aan om de zich ontwikkelende werkplek in Bratislava te gaan bezetten. (…) Met het terugblikken op deze tijd kunnen we zeggen dat we ons geen beter lector hadden kunnen wensen: een pedagogisch-methodisch professional par excellence, in zijn verplichtingen secuur, soms wat pietje precies, een organisator, legde makkelijk contacten, sprak financiën aan, een intellectueel en populariseerde het geschrevene, een briljante correspondent. (...)

Zonder hem zouden we nooit in de kijker van vakkringen gekomen zijn en de netwerken van de neerlandistiek, de taalopleiding zou nooit zo een goed systeem gehad hebben en een hoge vooruitgang, de afdeling zou (naast een resem contacten) ook nooit over zo een rijke bibliotheek beschikt hebben, techniek, uitrusting van de stoelen tot de lampen, kasten tot het bord toe, de koelkast en het koffiezetapparaat. De hele rit van pedagogische taken had hij onder de knie, bouwde stevige bruggen tussen de intra- en extramurale neerlandistiek. In Centraal- Europa kunnen we wellicht geen enkel neerlandicus vinden die hem niet kende en die hem niet zou beschouwen als een wijze sympathicus.

Mocht er een Nederlander in Slowakije een monument hebben, dan ongetwijfeld wel Paul. Voor zijn opoffering, enthousiasme, ononderbroken ijverigheid en reusachtige, helaas niet tastbare (…) resultaten. Hij deed het zeker niet voor de eer of roem of uitgedrukte dankbaarheid. Onder zijn workaholic-pantser stak waarschijnlijk een heel gevoelige en misschien soms gepijnigde ziel.

Paul in de herinnering van doc. Mgr. Marketa Škrlantová, PhD.

Eerst een uitstekende docent, daarna collega en begeleider, later een goede vriend en raadgever, een vertrouwenspersoon, een man, die mijn professionele leven heeft bepaald, mijn universitaire vader.

De herinnering aan hem verplaatst me naar de eens zo mooie tijden van mijn studie en start van mijn beroepsleven. Een strenge, veeleisende docent met een altijd perfect voorbereide les, doordachte leerdoelen en uitstekende didactische vaardigheden. In het privé-leven mensenschuw en terughoudend, maar één keer in de klas werd hij ineens een charmante, zelfzekere docent vol humor en met plezier in het lesgeven.(…)

Wie hem kende en met hem samenwerkte weet, dat hij met zijn rode sjaal, na een kort gesprekje met de schoonmaker en portier, het grijze gebouw van de Filosofische faculteit dagelijks pas rond 19.00 verliet om in de stad een pizzaatje te eten. Zijn volledige krachten, tijd en energie investeerde hij in het opbouwen van het vak, waaraan hij samen met de collega´s gezicht gaf.

(…) En toen vertrok hij naar Boedapest en later terug naar Nederland. De drukte van mijn dagen zorgde ervoor, dat we maar zelden via e-mail in contact waren, maar was er eens de gelegenheid waar we elkaar persoonlijk konden zien, hebben we nooit de kans gemist: een lunch in Belgrado, fietstochtje in Roosendaal, de avonden bij ons thuis, telkens als hij naar Bratislava terug keerde. Hoewel hij zelf geen kinderen had en met mijn zoontje slechts met handen en voeten kon communiceren, leerde Samko van hem zijn eerste woordjes Nederlands en herhaalt hij het geleerde „broccoli-broccoli-brok“ nu nog bij elk hapje broccoli. Het gesprek vloeide telkens gewoon door waar het maanden daarvoor gestopt was en altijd was de tijd te kort om uitgepraat te zijn.

(…) Ik ben zo vrij om wat persoonlijk en sentimenteel te zijn. Mijn leven zou heel anders zijn zonder jou, lieve Paul. Ik beloof mijn best te doen om je blij te maken, als je eens een oogje werpt naar Bratislava om te checken, hoe jouw Neerlandistisch kindje groeit en volwassen wordt! Bedankt voor alles!

Paul in de herinnering van Benjamin Bossaert

(…) Ik herinner me nog wanneer ik hem de eerste keer zag, anno 2011.In de zomer, op de terrassen met een wijntje, maakten we kennis. Wijntjes en koffie verhinderden niet, dat Paul altijd zijn mening gaf. Hij was in staat om duidelijk zijn visie uit te leggen, wat een lector moet doen, kan doen, kende de sterke troeven en de gebreken van onze vakgroep. (…) Hij beloofde me bij te staan met raad over Nederlandse leerboeken, taalverwerving en literatuur. Op termijn zouden we samenwerken rond literair vertalen.

Paul was een speciaal figuur. Ik zocht hem op in Den Bosch, waar hij in een, naar Belgische normen, klein flatje leefde bij het station. Hij kende zijn geschiedenis, toonde vriendelijk zijn stad, en er werd over werk en literatuur gesproken. Maar ook over de liefde, familie. Voor mij was het duidelijk, dat Paul voor altijd een vriend, een stuk van de neerlandistiek te Bratislava was. Paul gaf ons moedige tips, als we ergens over twijfelden, over bepaalde vakken, curricula. Maar Paul was ook een gevoelig mens, die elk jaar een hartelijke nieuwjaarswens schreef, en ook echt de tijd nam om mensen aan te schrijven, zoals het hoort. De laatste keer dat ik hem zag, hadden we hem uitgenodigd om twee gastlessen te geven over Nederland en zijn vrije tijd. Alle studenten zeiden toen, dat ze genoten van de mimiek, zijn enthousiasme, zijn charmante houding in de klas. Toen sloeg zijn ziekte toe. We hebben Paul niet zien afzien, maar bewaren de herinnering van een uniek persoon in ons. Een verademing. Een verrijking. Bedankt voor alle steun, Paul.

#Comenius #Bratislava #PaulvandenHeuvel

   Vlaams-Nederlands Genootschap voor Taal en Cultuur

© Prince Keerbergen 2017