Bratislava notitie 3 - Paul van den Heuvel


Sinds 1997 heeft onze afdeling Keerbergen van de Orde van den Prince een samenwerkingsverband met de afdeling Neerlandistiek van de Comenius Universiteit te Bratislava. Eind mei 2019 organiseren onze vrienden in Bratislava een belangrijk regionaal colloquium ‘Neerlandicum’ (zie reeds in een vroeger blogbericht). Het wil ‘Bruggen Slaan’ door collega’s uit de Lage Landen samen te brengen met Neerlandici vanuit heel Centraal Europa om ideeën uit te wisselen over taal, literatuur, didactiek, vertalen en tolken. (We zullen in een latere bijdrage het programma uitgebreid toelichten).

In de aanloop naar dit congres willen we u in enkele ‘Bratislava Notities’ wat achtergrond geven. Deze derde notitie vertelt over de persoon met wie de samenwerking startte, Paul van den Heuvel.

Keerbergen heeft reeds een lange en vruchtbare samenwerking met Neerlandistiek extra muros. Afdelingsgeheugen ‘archivaris’ Karel Schodts verwijst ons naar De Kroniek van 30 jaar OvdP – Afdeling Keerbergen. Daarin worden enkele geïsoleerde initiatieven vermeld, in 1977 met Grenoble en in 1978 met Lublin maar het is duidelijk dat een diepere samenwerking er pas komt eind jaren ’80 onder de stuwende kracht van Bert Bossuyt. Vanaf 1989 werkt de afdeling eerst samen met Aarrhus maar al spoedig daarna, vanaf midden jaren negentig en via Paul van den Heuvel, met Ljubljana en vanaf 1997 en tot vandaag met Bratislava. Paul van den Heuvel was gedurende jaren een drijvende kracht van de vakgroep Neerlandistiek in Bratislava. In Keerbergen kennen we hem als de gedreven bruggenbouwer met Bratislava. Maar wie was Paul eigenlijk?

Hij werd geboren in 1952 in ´s Hertogenbosch, studeerde moderne Nederlandse letterkunde en kunstgeschiedenis in Utrecht en legde ook zijn pedagogische bekwaamheidsbewijzen af als docent Nederlands. Paul van den Heuvel kende als geen ander de internationale neerlandistiek. Hij koos vanaf 1989 voor een verblijf als buitenlands lector Nederlands aan de Universiteit te Ljubljana (5 jaar), de Comenius Universiteit te Bratislava (5 jaar) en de Eötvös Loránd (ELTE) Universiteit in Boedapest (1 jaar).

Hij was al die jaren ook erg actief als interregionaal bemiddelaar: legde contacten met met Triëst, Bologna, Zagreb, Belgrado en slaagde erin vruchtbare contacten aan te knopen met de Nederlandse Taalunie, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Orde van den Prince en de ambassades van Nederland, België en de Vlaamse vertegenwoordiging. Deze Nederlands-Vlaams-Midden-Europese contacten zijn en blijven, dank zij hem, de hoeksteen van elke succesvolle afdeling Nederlands in de regio Centraal-Europa.

Na al die jaren extra muros keerde hij terug naar ´s Hertogenbosch en ging nog aan de slag aan het University College in Utrecht zij het met nog steeds regelmatige lessenreeksen in Wenen, Brno, Olomouc, Bratislava en Ljubljana. Hij overleed in 2015.

Hier volgt een hommage door drie collega’s-vrienden die ons Paul van den Heuvel beter leren kennen.

Paul in de herinnering van professor dr. Jana Rakšányiová, CSc.

Mijn eerste ontmoeting met Paul dateert van het jaar 1995, toen in Olomouc op een gezamenlijke regionale vergadering de vereniging Comenius opgericht hebben. Deze onopvallende man, klein van gestalte met zijn chocoladebruine ogen had net zijn missie in Ljubljana beëindigd en nam de uitnodiging aan om de zich ontwikkelende werkplek in Bratislava te gaan bezetten. (…) Met het terugblikken op deze tijd kunnen we zeggen dat we ons geen beter lector hadden kunnen wensen: een pedagogisch-methodisch professional par excellence, in zijn verplichtingen secuur, soms wat pietje precies, een organisator, legde makkelijk contacten, sprak financiën aan, een intellectueel en populariseerde het geschrevene, een briljante correspondent. (...)

Zonder hem zouden we nooit in de kijker van vakkringen gekomen zijn en de netwerken van de neerlandistiek, de taalopleiding zou nooit zo een goed systeem gehad hebben en een hoge vooruitgang, de afdeling zou (naast een resem contacten) ook nooit over zo een rijke bibliotheek beschikt hebben, techniek, uitrusting van de stoelen tot de lampen, kasten tot het bord toe, de koelkast en het koffiezetapparaat. De hele rit van pedagogische taken had hij onder de knie, bouwde stevige bruggen tussen de intra- en extramurale neerlandistiek. In Centraal- Europa kunnen we wellicht geen enkel neerlandicus vinden die hem niet kende en die hem niet zou beschouwen als een wijze sympathicus.

Mocht er een Nederlander in Slowakije een monument hebben, dan ongetwijfeld wel Paul. Voor zijn opoffering, enthousiasme, ononderbroken ijverigheid en reusachtige, helaas niet tastbare (…) resultaten. Hij deed het zeker niet voor de eer of roem of uitgedrukte dankbaarheid. Onder zijn workaholic-pantser stak waarschijnlijk een heel gevoelige en misschien soms gepijnigde ziel.

Paul van den Heuvel met zijn eerste generatie neerlandici in Bratislava (Marketa in het midden achteraan)